Uporządkowanie odpowiedzialności za dane środowiskowe, społeczne i zarządcze to jedno z największych wyzwań współczesnych organizacji. Model RACI oferuje prostą, ale niezwykle skuteczną metodę definiowania ról w procesach ESG. Dzięki niemu wiesz dokładnie, kto zbiera dane, kto za nie odpowiada, kogo należy konsultować i kogo informować o wynikach. W efekcie redukujesz chaos komunikacyjny, skracasz czas raportowania nawet o 30–40% i budujesz solidny fundament pod zgodność z wymogami CSRD.
Warto zainwestować czas w poznanie modelu RACI, zanim zaczniesz budować strukturę raportowania niefinansowego. To narzędzie, które sprawdza się zarówno w małych firmach z kilkunastoma wskaźnikami, jak i w dużych korporacjach zarządzających setkami punktów danych ESG. Coraz więcej menedżerów ds. zrównoważonego rozwoju korzysta ze szkoleń takich jak te oferowane przez Skill Spring, aby nauczyć swoje zespoły efektywnego stosowania RACI w kontekście raportowania niefinansowego.
Czym jest model RACI i dlaczego działa w ESG
RACI to akronim od czterech angielskich słów określających role w projekcie lub procesie: Responsible (odpowiedzialny za wykonanie), Accountable (rozliczany za wynik), Consulted (konsultowany) oraz Informed (informowany). W praktyce oznacza to, że przy każdym zadaniu lub wskaźniku ESG jasno określasz, kto faktycznie wykonuje pracę, kto ponosi ostateczną odpowiedzialność, czyja wiedza jest potrzebna do konsultacji oraz kto powinien być na bieżąco informowany o postępach.
Rola R – Responsible to osoby, które zbierają dane, wprowadzają liczby do systemu, przeprowadzają pomiary lub analizy. W kontekście ESG może to być specjalista ds. środowiska mierzący emisje CO₂, analityk HR przygotowujący dane o rotacji pracowników czy koordynator BHP dokumentujący wskaźniki wypadkowości. To ludzie „na pierwszej linii” procesu – bez nich dane po prostu się nie pojawią.
Rola A – Accountable to zawsze jedna osoba, która ostatecznie odpowiada za jakość, terminowość i kompletność danego wskaźnika lub procesu. Najczęściej jest to menedżer wyższego szczebla – dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju, dyrektor operacyjny lub CFO. Ta osoba zatwierdza dane przed publikacją i ponosi konsekwencje ewentualnych błędów czy opóźnień. Kluczowa zasada: tylko jeden „A” na zadanie – jeśli widzisz dwa lub więcej, masz problem organizacyjny do rozwiązania.
Rola C – Consulted to eksperci, którzy nie wykonują pracy na co dzień, ale ich wiedza jest niezbędna do poprawnego przeprowadzenia procesu. W ESG mogą to być prawnicy sprawdzający zgodność metodologii z regulacjami, audytorzy zewnętrzni weryfikujący dane, specjaliści IT pomagający zintegrować systemy lub doradcy ESG doradzający w zakresie standardów raportowania.
Rola I – Informed to osoby lub grupy, które muszą być na bieżąco z wynikami i postępami, ale nie biorą aktywnego udziału w realizacji. Często są to członkowie zarządu, rada nadzorcza, dział komunikacji czy inwestorzy – wszyscy ci, którzy potrzebują informacji do podejmowania decyzji lub komunikacji zewnętrznej.
Dlaczego RACI eliminuje chaos w procesach ESG
Raportowanie ESG naturalnie angażuje wiele działów – od produkcji przez HR i finanse po zakupy i logistykę. Każdy z tych działów ma swoje priorytety, własne systemy i specyficzny język. Bez formalnego modelu odpowiedzialności szybko pojawia się chaos: te same dane są liczone na kilka sposobów, część wskaźników nie ma właściciela, a terminy zaczynają się rozmywać.
Firmy stosujące model RACI w zarządzaniu danymi ESG raportują nawet o 50% mniej konfliktów dotyczących odpowiedzialności i o 35–40% szybsze zamykanie cykli raportowych. Dlaczego? Bo RACI likwiduje szarą strefę – nie ma już sytuacji, w której trzy osoby myślą, że są odpowiedzialne za ten sam wskaźnik, albo nikt nie czuje się jego właścicielem. Każdy wie, co jest jego zadaniem, kogo może poprosić o pomoc i kto podejmuje finalne decyzje.
Szukasz szkolenia z zarządzania danymi ESG? Sprawdź ofertę: https://skillspring.com.pl/szkolenie/esg-zarzadzanie-danymi-raportowanie/
Praktyczny przykład: w firmie produkcyjnej z pięcioma zakładami przed wdrożeniem RACI zbieranie danych o emisjach CO₂ zajmowało około 6 tygodni. Każdy zakład wysyłał dane w innym formacie, w innym terminie, a centralny zespół ESG spędzał połowę czasu na dopytywaniu i scalaniu informacji. Po wdrożeniu macierzy RACI, gdzie każdy zakład miał przypisaną rolę R (specjalista ds. energii), a dyrektor operacyjny pełnił rolę A, ten sam proces skrócił się do 3 tygodni. Zespół ESG mógł zająć się analizą i raportowaniem zamiast „polowaniem na dane”.
Jak stworzyć macierz RACI dla danych ESG
Stworzenie skutecznej macierzy RACI nie wymaga skomplikowanych narzędzi – na początek wystarczy dobrze zaprojektowany arkusz kalkulacyjny. Kluczem jest systematyczne podejście i jasna komunikacja z zespołami.
Krok 1: Lista wskaźników i procesów
Zacznij od spisania wszystkich wskaźników ESG, które musisz raportować. Na początek może to być 15–30 kluczowych wskaźników – od emisji CO₂, przez zużycie wody i energii, dane o rotacji pracowników, wypadkowość, po różnorodność zespołu czy polityki antykorupcyjne. Nie musisz od razu objąć wszystkiego – lepiej zacząć od priorytetów wynikających z analizy materyjności lub wymogów CSRD.
Krok 2: Identyfikacja źródeł danych
Dla każdego wskaźnika określ, skąd pochodzi informacja: system ERP, narzędzie HR, arkusz lokalny, faktury energetyczne, protokoły BHP. To ważne, bo osoba w roli R musi mieć rzeczywisty dostęp do danych – jeśli tego nie ma, od razu widać lukę do załatania.
Krok 3: Przypisanie ról RACI
Teraz dla każdego wskaźnika określ konkretne osoby lub role organizacyjne w czterech kategoriach. Pamiętaj o złotej zasadzie: może być wiele osób R, C i I, ale tylko jedna osoba A. Jeśli widzisz dwa „A”, to sygnał, że musisz podjąć decyzję na poziomie zarządu, kto rzeczywiście ponosi ostateczną odpowiedzialność.
Przykładowa macierz dla wybranych wskaźników:
| Wskaźnik ESG | R – Responsible | A – Accountable | C – Consulted | I – Informed |
|---|---|---|---|---|
| Emisje Scope 1 | Specjalista ds. energii | Dyrektor operacyjny | Dział IT, audytor | Zarząd, zespół ESG |
| Rotacja pracowników | Analityk HR | Dyrektor HR | Liderzy zespołów | Zarząd, rada nadzorcza |
| Zużycie wody | Kierownik produkcji | Dyrektor operacyjny | Specjalista ds. środowiska | Zespół ESG |
Krok 4: Konsultacje i zatwierdzenie
Nie wdrażaj macierzy RACI odgórnie bez konsultacji z zespołami. Przedstaw projekt wszystkim zaangażowanym stronom, wysłuchaj uwag i bądź gotowy na negocjacje. Ludzie często bronią swoich „terytoriów” lub niechętnie przyjmują nowe odpowiedzialności. Dlatego kluczowe jest silne wsparcie ze strony zarządu – bez niego poziom akceptacji modelu RACI spada nawet o 60–70% w pierwszych miesiącach.
Krok 5: Wdrożenie i monitorowanie
Po zatwierdzeniu macierzy przeprowadź szkolenia dla wszystkich osób w rolach RACI. Każdy musi rozumieć swoją odpowiedzialność i wiedzieć, gdzie szukać pomocy. Umieść macierz w łatwo dostępnym miejscu – w systemie workflow, na intranecie, w szablonach raportowych. Monitoruj pierwsze 3–6 miesięcy i bądź gotowy na korekty – prawdziwe życie organizacji zawsze ujawni niuanse, których nie widziałeś na etapie projektowania.
Jak utrzymać model RACI aktualnym
Model RACI nie jest dokumentem statycznym – wymaga regularnych przeglądów i aktualizacji. Środowisko regulacyjne ESG zmienia się bardzo dynamicznie (CSRD, taksonomia, wymagania banków), a organizacje przechodzą przez fuzje, restrukturyzacje i zmiany systemów IT.
Dobrą praktyką jest przeprowadzanie formalnego przeglądu macierzy RACI przynajmniej raz w roku – najlepiej tuż po zakończeniu cyklu raportowego, kiedy masz świeże doświadczenia. Zadaj sobie wtedy pytania: czy przypisane odpowiedzialności były realistyczne? Gdzie pojawiały się opóźnienia i dlaczego? Czy pojawiły się nowe wskaźniki, których jeszcze nie zmapowaliśmy?
Dodatkowe przeglądy warto robić po każdej większej zmianie organizacyjnej – nowy zakład, przejęcie innej firmy, zmiana struktury działów, wdrożenie nowego systemu. Jeśli pominiesz aktualizację, ryzykujesz, że wskaźniki ESG „zawisną w powietrzu” bez jasnego właściciela, a proces zbierania danych zacznie się ponownie rozjeżdżać.
Wiele organizacji korzysta ze szkoleń oferowanych przez Skill Spring, aby regularnie odświeżać wiedzę zespołów ESG o najlepszych praktykach stosowania modelu RACI i dostosowywania go do zmieniających się wymogów raportowania niefinansowego.
Art. Partnera
Źródło grafiki: Canva Pro