Kontroler, controller, kontroling... ? Czyli Mała Akademia Finansów

Mała Akademia Finansów: co robi kontroler finansowy i gdzie jest jego miejsce w organizacji


Gdy ludzie się poznają, jedno z pierwszych zadawanych pytań brzmi: "A czym ty się w zasadzie zajmujesz?". Jeżeli pada tutaj określenie zawodu w stylu: szewc, spawacz, księgowy, kurier, sprzedawca, nikt nie drąży dalej tematu, bo wszystko jest już jasne. Szewc naprawia buty, spawacz spawa, księgowy męczy się z fakturami, kurier wozi paczki, sprzedawca sprzedaje. A kontroler? Czy też dokładniej, kontroler finansowy?

Pomijam tutaj skojarzenia z kontrolerem biletów (choć i takie się zdarzają...). Najczęściej myśli statystycznego rozmówcy lewitują w kierunku Urzędu Skarbowego, kontroli skarbowej czy też komornika (w końcu kontroluje, nie?). Nie chcąc rozwlekać tematu, zwykle odpowiadam, że to ktoś pomiędzy księgowym, finansistą, dyrektorem finansowym, planistą i nadzorcą. Zazwyczaj daje to już jakieś wyobrażenie czym się taka osoba zajmuje, lecz mimo wszystko jest to tylko uproszczenie.

Rola kontrolera finansowego w organizacji, zależy w dużej mierze od niej samej. Może działać bliżej działu księgowego, poświęcając czas głównie na takie zadania, jak: określanie poziomu rezerw księgowych, tworzenie i modyfikacja centrów przychodowo-kosztowych, pomoc w księgowaniu bardziej zawiłych operacji, porada z zakresu podatków czy przygotowywanie sprawozdań finansowych. Gdy znajduje się bliżej części operacyjnej organizacji, skupia się głównie na: analizach finansowych, kalkulacji finansowej części planowanych przedsięwzięć, analizie i optymalizacji procesów, analizie finansowej umów i porozumień z kontrahentami.

Niewątpliwie częścią wspólną zadań tego specjalisty, niezależnie do profilu organizacji, jest tworzenie planów i budżetów oraz nadzorowanie ich realizacji (najczęściej występujące pod hasłem "analiza odchyleń"). Jest to część pracy, którą to kontroler finansowy wspomaga dyrektora finansowego w jego obowiązkach, do których to należy kreowanie polityki finansowej podmiotu (lecz obowiązki CFO są zdecydowanie tematem na osobny wpis).

Katalog zadań, które może realizować kontroler finansowy jest listą otwartą. Używając nomenklatury wojskowej, jest on żołnierzem oddziałów specjalnych, który musi sobie poradzić z pewnym, określonym zestawem obowiązków plus wszystko to co "wyniknie w międzyczasie". Bierze się to głównie z wymagań formalnych jakie są stawiane przed osobą zajmującą takie stanowisko, jak również z jej poziomu dostępu do niejawnych informacji firmowych.

Kontrolerem finansowym zostaje najczęściej osoba posiadająca wcześniejsze doświadczenia w audycie finansowym, audycie wewnętrznym, finansach, rzadziej w księgowości. Musi orientować się w przepisach dotyczących zarówno księgowości, podatków, jak i zasad rachunkowości zarządczej. Konieczne jest również dogłębne zrozumienie modelu biznesowego organizacji oraz zasad oddziaływania jej poszczególnych składowych na siebie. Ów specjalista ma też zazwyczaj jeden z najwyższych dostępów do informacji poufnych w podmiocie, gdyż jego podstawowym zajęciem jest analiza wyniku finansowego oraz jego przewidywanie w kolejnych okresach (czyli oprócz danych historycznych ma również dostęp do szczegółowych planów rozwoju/inwestycji/utrzymania pozycji organizacji).

Technicznie kontroler finansowy podlega zazwyczaj pod CFO, jako część działu finansowe/księgowego lub jako osobna komórka. W niektórych organizacjach o mniej typowej budowie, zdarza się że kontroler podlega bezpośrednio pod zarząd (jako jeden z managerów) lub wręcz jest najważniejsza osobą (o najwyższej pozycji) w dziale finansów.

Jak widać w powyższym wywodzie, jest to specjalista, który z jednej strony może pomóc z bieżącym funkcjonowaniu organizacji, z drugiej pełni rolę systemu wczesnego ostrzegania przed problemami, z trzeciej planuje jej rozwój, a z czwartej zajmuje się wszystkim pomiędzy ;)